Yangi o'zbek alifbosi 2026: Ö, Ğ, Ş, Ç — nima o'zgardi va qachon kuchga kiradi

Qisqa javob

2026-yil 21-oktabrda Prezident Shavkat Mirziyoyev O'RQ-1184-son qonunni imzoladi. Unga ko'ra o'zbek lotin alifbosida to'rtta harf o'zgaradi:

Oʻ → Ö, Gʻ → Ğ, Sh → Ş, Ch → Ç
Alifbo 28 ta harf va 1 ta tutuq belgisidan (ʼ) iborat bo'ladi
Ng alohida harf sifatida alifbodan chiqariladi
Qonun 2027-yil 22-aprelda kuchga kiradi (rasmiy e'lon qilinganidan 6 oy o'tib)
Hozirgi pasport, hujjatlar, pul va qimmatli qog'ozlar o'z kuchida qoladi

Yangi harflarda yozishni hoziroq sinab ko'rishingiz mumkin: [Yangi alifbo typing testi →](/uz/yangi-alifbo)

Qonun qachon va qanday qabul qilindi

Bosqich	Sana
Qonunchilik palatasi qabul qildi	2026-yil 7-iyul
Senat ma'qulladi	2026-yil 10-sentabr
Prezident imzoladi	2026-yil 21-oktabr (O'zbek tili bayrami kuni)
Kuchga kiradi	2027-yil 22-aprel

Hujjatning to'liq nomi: "Lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosini joriy etish toʻgʻrisida"gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartirish kiritish haqida. U 1993-yilgi 931-XII-son qonunga o'zgartirish sifatida qabul qilingan. Rasmiy matn lex.uz saytida e'lon qilingan.

Qonunning 4-moddasida shunday deyilgan:

"Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgach kuchga kiradi."

Qaysi harflar o'zgardi

Hozirgi	Yangi	Misol
Oʻ oʻ	Ö ö	oʻzbek → özbek
Gʻ gʻ	Ğ ğ	bogʻ → boğ
Sh sh	Ş ş	shahar → şahar
Ch ch	Ç ç	choy → çoy

Qolgan harflar o'zgarmaydi. Yangi alifboda bir xil jumla qanday ko'rinishini solishtiring:

Hozir: Oʻzbekiston — goʻzal oʻlka, shaharlari choyxonalari bilan mashhur.
Yangi: Özbekiston — gözal ölka, şaharlari çoyxonalari bilan maşhur.

Yangi alifboning to'liq tarkibi

Qonunning 1-moddasida harflar quyidagi tartibda berilgan:

A, B, D, E, F, G, Ğ, H, I, J, K, L, M, N, O, Ö, P, Q, R, S, Ş, Ç, T, U, V, X, Y, Z va tutuq belgisi ʼ.

Jami 28 ta harf. Hozirgi alifbo esa 26 ta harf va 3 ta harf birikmasidan (sh, ch, ng) iborat edi.

Ng va tutuq belgisi nima bo'ladi

Ng. Alifbodan alohida harf sifatida chiqarildi. Gazeta.uz bunga ikki sabab keltiradi: ng ikki harfning birikmasi va o'zbek so'zlarining boshida kelmaydi. Yozuvda esa u qoladi — tong, ming, keng avvalgidek yoziladi. Uning qoidalari imlo qoidalarida belgilanadi.

Tutuq belgisi (ʼ). Saqlanadi. Maʼno, taʼlim, sheʼr kabi so'zlarda ishlatilaveradi. Yangi alifboda sheʼr şeʼr bo'lib yoziladi — o'zgaradigan narsa faqat sh harfi.

Nega alifbo o'zgartirildi

Rasmiy asoslar Senat va Qonunchilik palatasidagi muhokamalarda aytilgan:

Kompyuterda yozish qiyinligi. Senator Odiljon Mamatkarimovning so'zlariga ko'ra, Oʻ va Gʻ ni kompyuterda yozish ba'zan oltitagacha amal talab qiladi, amalda esa ularning 10 dan ortiq yozilish varianti ishlatiladi (Gazeta.uz).
Unicode muammosi. UzDaily xabariga ko'ra, asosiy texnik sabab — hozirgi "oʻ" va "gʻ" ning xalqaro Unicode jadvalida yagona belgi sifatida yo'qligi. Tizimlar ularni ikki alohida belgi deb o'qiydi, bu to'lov tizimlari, tarjimonlar va lug'atlarda xatolarga olib keladi.
Qidiruv va qurilmalar. Shu harflar sababli qidiruv tizimlari o'zbekcha kontentni to'liq indekslamasligi mumkinligi aytilgan (Gazeta.uz).
Sh va Ch chalkashligi. Bir xil harflar ketma-ket kelganda o'qish va yozish qiyinlashadi — masalan, Is'hoq kabi ismlarda.

Ö, Ğ, Ş, Ç harflari boshqa tillarda allaqachon ishlatiladi, shuning uchun ular har qanday zamonaviy klaviatura va dasturda mavjud.

Hujjatlar, pasport va pul nima bo'ladi

Qonunning 2-moddasiga ko'ra, qonun kuchga kirgunga qadar rasmiylashtirilgan hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qog'ozlardagi harflarning avvalgi shakli ularning amal qilishiga monelik qilmaydi. Ya'ni:

Pasport yoki guvohnomani shoshilib almashtirish shart emas
Muomaladagi pul va qimmatli qog'ozlar amal qilaveradi
Davlat ramzlari, peshlavhalar va joy nomlari lavhalari eskirguncha yoki belgilangan muddatgacha ishlatiladi

O'tish davri qanday bo'ladi

Vazirlar Mahkamasi qonunni amalga oshirish bo'yicha chora-tadbirlar dasturini ikki oy ichida ishlab chiqib tasdiqlashi kerak (3-modda).
Darsliklar. Daryo xabariga ko'ra, maktab darsliklarini 2031-yilgacha to'liq yangi alifboga o'tkazish rejalashtirilgan. Bu muddat qonun matnida yo'q — aniq jadval Vazirlar Mahkamasi dasturida bo'lishi kutiladi.

Klaviaturada Ö, Ğ, Ş, Ç qanday yoziladi

Hozircha ko'p klaviaturalarda bu harflar uchun alohida tugma yo'q. Uch yo'l bor:

UzbekType'dagi mashq rejimi. Yangi alifbo testida eski usulda yozavering: o' → ö, g' → ğ, sh → ş, ch → ç avtomatik almashadi.
Kompyuterda. Turk (Turkish Q) klaviatura joylashuvida Ö, Ğ, Ş, Ç uchun alohida tugmalar bor.
Telefonda. Ko'p klaviaturalarda harfni bosib tursangiz qo'shimcha belgilar chiqadi — masalan, o ni bosib turib ö ni tanlash mumkin.

Matnlaringizni tezda yangi alifboga o'tkazish kerak bo'lsa, o'sha sahifadagi o'girish vositasidan foydalaning.

Keng tarqalgan noto'g'ri ma'lumotlar

"Yangi alifbo allaqachon kuchga kirgan." Yo'q. 2026-yil 7-iyul — bu faqat Qonunchilik palatasi qabul qilgan sana. Qonun 2027-yil 22-aprelda kuchga kiradi.
"Tutuq belgisi butunlay olib tashlandi." Yo'q. Olib tashlangan narsa — Oʻ va Gʻ dagi belgi. Tutuq (ʼ) alifboda qoladi.
"Eski pasportlar yaroqsiz bo'ladi." Yo'q. Qonunning 2-moddasi buni aniq taqiqlaydi.
"Ng so'zlardan yo'qoladi." Yo'q. Ng alifbodagi alohida harf bo'lmaydi, lekin tong, ming kabi so'zlarda yoziladi.

Tez-tez beriladigan savollar

Yangi o'zbek alifbosi qachon kuchga kiradi?

2027-yil 22-aprelda — qonun rasmiy e'lon qilinganidan olti oy o'tib.

Yangi alifboda nechta harf bor?

28 ta harf va 1 ta tutuq belgisi.

Qaysi harflar o'zgardi?

Oʻ → Ö, Gʻ → Ğ, Sh → Ş, Ch → Ç. Qolganlari o'zgarmaydi.

Pasportimni almashtirishim kerakmi?

Yo'q. Eski alifbodagi hujjatlar o'z kuchida qoladi.

Yangi alifboda yozishni qayerda mashq qilsam bo'ladi?

UzbekType'dagi yangi alifbo typing testida — bepul, ro'yxatdan o'tmasdan.

Manbalar

Xulosa

Yangi o'zbek alifbosi — 28 harf va tutuq belgisi. To'rtta murakkab harf (Oʻ, Gʻ, Sh, Ch) bitta belgili Ö, Ğ, Ş, Ç bilan almashtiriladi. Qonun 2027-yil 22-aprelda kuchga kiradi, eski hujjatlar esa amal qilaveradi.

O'zgarishga oldindan tayyorlaning: [yangi alifboda yozishni hoziroq sinab ko'ring →](/uz/yangi-alifbo)